Nikola Vaptsarov

[kurtulush]

Никола Вапцаров [ 1909 – 1942 ] Nikola Vaptsarov

"1909 yılında bulgaristan'ın Bansko kasabasında doğdu. Daha küçük yaşta edebiyata yöneldi. 1926'da babasının zoruyla Varna deniz-makine okuluna yazıldı. 1932'de orayı bitirip doğduğu yere döndü.

Sofya Üniversitesi edebiyat koluna devam etmek istediyse de oraya girmeyi başaramadı ve bir kağıt fabrikasında çalışmak zorunda kaldı. Böylece işçi sınıfıyla ilişkileri ve siyasal eylemleri başladı. Bundan sonra bir çok işlere girip çıktı, bir değirmende teknisyenlik, bir demiryolu deposunda tesviyeci kalfalığı, lokomotif ateşçiliği yaptı.

1940'tan sonra da kendini bütünüyle siyasal hayata adadı. 1942'de alman istilacılarına karşı yıkıcı eylemlerinden dolayı polisce tutuklandı. Arkadaşlarını ele vermesi için aylarca işkence altında tutuldu. Sonra mahkeme edilip, ölüm cezasına çarptırıldı. 23 temmuz 1942'de kurşuna dizildi.

Ömrü boyunca işçilerle yanyana yaşayan Vaptsarov, onların hayat deneylerini paylaştı, onların iç dünyasına ayna tuttu, onların gözleriyle baktı, onların sözleriyle seslenmeyi öğrendi, doğrudan doğruya onların adına konuştu. Şiirde halkının dilini kullandı, yığınlarla sarmaşdolaş olmanın en doğru yolu onca buydu. Onun tek amacı düşünce ve duygularını en anlaşılır biçimde halka iletmekti. Bunu da başardı, hem de son iki şiirini kanıyla yazarak. "

Şairin kurşuna dizilmeden bir kaç saat önce karısına verdiği son şiiri:

Kavga amansız ve katı.
Kavga, dedikleri gibi destansı.
Ben düştüm. Yerimi başkası alacak... o kadar.
Burda, bir kişinin lafı mı olur?

Kurşuna diziliş, dizildikten sonra kurtlar.
O kadar yalın ve akla yatkın.
Ama birlikte olacağız fırtınada,
Halkım, çünkü sevdik seni.

Nikola Vaptsarov

Şiirlerinden Seçmeler

İNANÇ

İşte, soluk alıyorum,
Çalışıyorum, yaşıyorum,
Ve şiirler yazıyorum
(Elimden geldiğince).
Hayatla ben bakışıyoruz kaş altından
Ve savaşıyorum onunla,
Gücümün yettiğince.

Hayatla kavgalıyız,
Ama sanma ki
Nefret ediyorum hayattan
Tersine, tam tersine!
Sonunda bilsem öleceğim,
Hayatı kaba, çelikten pençeleriyle
Yine seveceğim!
Yine seveceğim!

Diyelim, boynuma
Geçirip yağlı urganı
Sordular bana:
"Söyle, ister misin bir daha yaşamak?"
Haykırırım hemen:
"Çözün!
Çözün!
Çabuk çözün
İlmeği canavarlar!"

Hayat için
herşeyi yapabilirim
Uçabilirim gökyüzünde
Bir deney uçağıyla
İçine girebilirim patlayacak
Bir roketin bir başıma
Çok uzak
Bir gezegeni
arayabilirim
boşlukta.

Gönlüm yine de
Titrer sevinçten
Masmavi
Göğü
seyrederken.
Gönlüm yine
titrer sevinçten
hala sağım diye,
yaşıyorum.

Ama diyelim ki,
Aldınız
Ne kadar diyelim
Bir buğday tanesi kadar
İnancımdan
Haykırırım o zaman
yüreğinden yaralı
bir panter gibi
Haykırırım acıdan

Ne'm kalacak
benim o zaman
Soyulduktan sonra
darmadağın olurum
daha doğrusu
açıkçası
Soyulduktan sonra
sıfıra inerim ben.

Belki de siz
mutlu günlere
inancımı benim
yıkmak istersiniz
inancımı
daha güzel
daha anlamlı olacağına
gelecekteki yaşamın!

Söyleyin lütfen neyle saldıracaksınız?
Kurşun?
Hayır! Yararsız!
Durun! Kurşununuz beş para etmez!
İnancım
zırhla kaplıdır göğsümde
ve bu zırha işleyecek
kurşun
icat edilmemiştir henüz!
İcat edilmemiştir!

İNSAN ÜSTÜNE TÜRKÜ

Bir bayanla tartışıyoruz
Konumuz:
“Zamanımızın insanı”

Hanımda surat bir karış, anlıyorsunuz.
Ayak diriyor, sinirleniyor
Ağlıyor hatta.
Lafa boğuyor beni
Çamur atıyor
Derken başlıyor
Sözcük sözcük dolu yağmaya

Bir dakika diyorum, bir dakika
Dinleyin beni...
O, gücenmiş sözümü kesiyor:
- Oh, lütfen yeter!
Tiksiniyorum insan denen şeyden
Layık değil sizin övgünüze

Bir yerde okumuştum
Adamın biri baltayı kaptığı gibi
Doğramış öz babasını
Yıkanmış
Sonra da
Kiliseye gitmiş
Ve...Hafiflemiş

Dehşetle irkildim. Ağrıma gitmedi değil.
Ben ki
Tökezlerim
Kurama gelince
Kendi kendime düşündüm bir an
En iyisi gözden geçirmek öyküyü
Sakince
Acele etmeden.


Olay yeri Mugila köyü
Baba üç beş kuruş koymuş
Köşeye.
Oğul anlamış durumu
İç etmiş parayı
Sonra öldürmüş babasını

Aradan bir hafta, bir ay
Geçmemiş
Jandarma dayanmış kapıya ve...mahkeme.
Mahkemede
Gönlünü okşayacak değiller ya
Adamı mahkum etmişler ölüme

Alıp götürmüşler
Caniyi
Tıkmışlar deliğe
İnsanlar arasına düşmüş orada
Ve insan
Olmuş

Bilmem
Mayası neden
Nasıl yoğrulmuş
Bilmem
Ama yazgısını
Kitaplardan değil
Öğrenmiş bir türküden

Ve anlatıp durmuş:
“Bre bir hata ettik
Boyladık
Daracağını
Bi ekmeksiz kal
Sendeliyorsun
Acıdan
Ve bir yanlış adım sonun feci
Bekle dur
Kurbanlık koyun gibi
Bir aşağı bir yukarı
Gözlerin bıçakta
Ah kötü
Çok kötü
Şu dünyanın düzeni:
Başka türlü olabilirdi oysa.”

İşte o zaman
Başlarmış türküsüne
Yavaştan
Gözünün önünde
Akıp giden hayat
Ve sonra
Dalarmış uykusuna
Gülümseyerek...

Ama koridorda
Fısıltılar dolaşıyor
Sonra sessizlik bir an
Biri yavaşça açıyor kapıyı
Birkaç kişi. Arkalarından gardiyan
İçlerinden biri titrek bir sesle:
“Haydi kalk”
diyor.
Berikiler boş gözlerle
Nemli kurşuni duvarları
Süzüyor.

Anlamış o zaman
Hayat onun için
Bitmiştir artık
Ve birden
Fırlayıp terini silmiş
Yabanıl bir boğa gibi
Süzmüş çevresini
Ama yavaş yavaş
Kavramış
Korkunun ecele faydası yok
Ölecek
Ve o an
Ferahlamış yüreği
- Gidelim mi demiş beriki
- Tamam.


Yürümüş. Arkasından
Yürümüşler.
Uğursuz bir ürpertiyle
Söyleniyormuş asker:
“Bi bitse şu iş...
Yedi belaya çatmışsın kardeş.”

Koridorda
Dönüp dolaşıyor fısıltılar
Karanlık sinmiş köşelere
Sonra inmişler avluya
Tanyeri
Ağarıyormuş yavaş yavaş
Ve tan yerine baktığında adam
Görmüş
Işık denizinde yıkanan yıldızı
Ve geçmiş aklından bir an
Şu
Ağır
Acımasız
Kara
Yazgısı
“İşim bitik...
Sallanacağım ipte
Ama bununla
Her şey bitmiyor işte
Daha güzel bir hayat başlayacak
Şarkılardan
Ve ilkbahardan...”

Hatırlamış o türküyü
Ve aydınlanmış yüzü
Gözleri alev alev
Gülümsemiş sıcak
Ve içten
Arkasına dayanmış başlamış türküsüne
Ne dersiniz
Kompleks bir isteri mi
Söz konusu burada
Nasıl isterseniz öyle düşünün
Lakin
Dostum yanılıyorsunuz derim
Adam sakin
Dili sürçmeden
Okumuş türküyü sonuna dek
Ötekiler korkuyla
Süzüyormuş onu
Dehşetli bakışlar atarak
Hapishane bile
Titriyormuş dehşetle
Karanlık ürküyle sıvışmış
Sevinçle seslenmiş
Gökteki yıldızlar:
“Bravo insanoğluna!”
Sonrası malum. İpi
Geçirmişler boynuna ve
Ölüm

Hala o şarkı
Hafif hafif
Dökülüyor dudaklarından.

Şimdi geldik çözüm noktasında
Okurum ya sen dersin?
Ağlamaya başladı zavallı hanım
Kendinden geçip bastı feryadı:
“Korkunç! Korkunç!
Sanki
Yaşamış gibi anlatıyorsunuz!”...
Korkunç da ne demek?!
Ama adam türkü söylüyormuş.

Korkunç güzel değil mi bu?

KORKMAYIN ÇOCUKLAR

Çok çalışıyoruz,
Sabahtan akşama kadar
Ama ekmeğimiz az,
Ekmeğimiz yetmiyor çocuklar.
Yüzleriniz
Kırış kırış ağlamaktan,
Hele gözleriniz
Sağır dilsiz
Kocaman kocaman
Üzgün gözleriniz…
Korkuyla bakarlar
Çığlık çığlığa:
Ekmek!
Ekmek!
Ekmek!

Dinleyin miniciklerim,
Dinleyin, yavrularım benim,
Bugün böyle,
Böyleymiş dün de.
Ve ben, yemeğim olmadığından,
Elimden başka şey gelmediğinden,
N’apayım
İnançla
Besleyeceğim sizi.

Gün gelecek
Çekip çevireceğiz yılları,
Koşacağız beton bir kola
Günlerin sularını.
Bırakmayacağız onları, değil mi?
Gem vurup sulara
Diyeceğiz:
“Böyle akacaksınız!”
Ve öyle akacaklar!

Ekmeğimiz olacak o zaman
Ekmeğimiz olacak!
Gözleriniz ışıyacak sevinçten,
Yavrucuklarım benim.
Benim ekmeğim mi var,
Senin de olacak,
Senin ekmeğin mi var,
Bütün herkesin olacak.

Ve hayat o zaman
Öylesine güzel olacak,
Günümüzün küfürleri
Çok uzaklarda kalacak.
Şarkılar söyleyeceğiz bir ağızdan,
Şarkılar çalışırken bile,
Sevinçli şarkılar,
İnsanın onuruna.

Olur da kocarım o gün
Gözleyeceğim
Penceremden
Uzak yolları,
Gözleyeceğim dönüşünüzü
Dinç ve gürbüz
Ve sessizce fısıldayacağım:
“Ah dünya ne güzel!”

Öyle de olacak!
Bugünse ekmeğimiz kıt.
Annelerimizin göğüsleri
Kuru mu kuru.
Ağlamak yararsız.
Ağlamak gereksiz.
Ama derinde, korkunç
Bir ezinç yer eden.
Sizin “bugün”ünüz
Yanan acıdır için için
Ama
Korkmayın, çocuklar,
Yarınlar
İçin!

Veda Şiiri
Karıma

Geleceğim bazen uykudayken sen
Beklenmedik, uzak bir konuk gibi.
Sokakta, bir başına koyma beni
Kapıyı sürgeleme üstümden

Usulca girecek, bir yere ilişeceğim
Bir zaman, karanlıkta, bakacağım yüzüne.
Ve yorgunluk göz kapaklarımı indirince
Seni kucaklayacak, ve çıkıp gideceğim.

Nikola Vaptsarov